معرفی کتاب تلنگرهای فرهنگی در پایگاه خبری روجا نیوز
شیراز- گروه رسانه ای دریای هنر-مهدی بذرافکن، روزنامهنگار و پژوهشگر حوزه فرهنگ و رسانه، در چهارمین اثر خود با عنوان «تلنگرهای فرهنگی» سراغ رفتارها و اتفاقات سادهای رفته است که در زندگی روزمره از کنارشان عبور میکنیم؛ روایتهایی کوتاه که قرار نیست مخاطب را قضاوت یا نصیحت کنند، بلکه او را به مکث و بازاندیشی درباره رفتارهای فردی و اجتماعی دعوت میکنند.
به گزارش روجا نیوز، مهدی بذرافکن، روزنامهنگار و پژوهشگر حوزه فرهنگ و رسانه، چهارمین کتاب خود را با عنوان «تلنگرهای فرهنگی» منتشر کرد؛ اثری متفاوت از کتابهای پژوهشی متعارف که مجموعهای از یادداشتهای کوتاه و تأملبرانگیز درباره رفتارهای فرهنگی و اجتماعی جامعه را دربرمیگیرد.
این کتاب با همکاری انتشارات نوید شیراز و مؤسسه رسانهای خبر منتشر شده و چاپ نخست آن در ۵۰۰ نسخه روانه بازار نشر شده است. طراحی جلد و صفحهآرایی کتاب نیز بر عهده نادر تیموری بوده است.
«تلنگرهای فرهنگی» چهارمین اثر بذرافکن پس ازکتابهای«وبگزار»،«حاشیهنوشت» و «سواد رسانهای برای همه» است. نویسنده در آثار قبلی بیشتر به موضوعاتی همچون رسانه، فضای مجازی و سواد رسانهای پرداخته بود، اما در اثر جدید خود از فضای مباحث نظری فاصله گرفته و به سراغ تجربهها و مشاهدات روزمره رفته است.
از یک رفتار ساده تا یک پرسش فرهنگی
بذرافکن درباره شکلگیری ایده این کتاب میگوید بسیاری از یادداشتهای آن از دل اتفاقات ساده زندگی روزمره شکل گرفتهاند؛ اتفاقاتی که ممکن است در خیابان، اداره، بیمارستان، وسایل حملونقل عمومی یا حتی در یک گفتوگوی معمولی رخ دهند، اما گاهی پرسشهای مهمی درباره فرهنگ و رفتار اجتماعی ایجاد میکنند.
به گفته وی، بسیاری از مردم این اتفاقات را میبینند و تجربه میکنند، اما کمتر درباره آنها صحبت میشود؛ همین موضوع موجب شده است نویسنده این تجربهها را در قالب یادداشتهایی کوتاه ثبت و منتشر کند.
چرا یادداشتهای کوتاه؟
انتخاب قالب کوتاه برای این کتاب نیز تعمدی بوده است. نویسنده معتقد است در دنیای امروز گاهی یک جمله یا یک صفحه میتواند بیش از یک مقاله طولانی ذهن مخاطب را درگیر کند.
بر همین اساس، بخش زیادی از مطالب «تلنگرهای فرهنگی» در یک صفحه و برخی حتی در چند خط نوشته شدهاند تا مخاطب پس از خواندن هر یادداشت، فرصت فکر کردن و ادامه دادن موضوع را در ذهن خود داشته باشد.
حتی ساختار کتاب نیز با همین نگاه شکل گرفته و عنوان هر یادداشت به صورت مستقل و با فونت درشت در یک صفحه آمده است؛ روشی که قرار است پیش از ورود مخاطب به متن، ذهن او را متوقف و با موضوع مورد بحث درگیر کند.
«تلنگر» برای محکوم کردن نیست
بذرافکن درباره انتخاب عنوان کتاب تأکید دارد که «تلنگر» را آگاهانه انتخاب کرده است؛ چراکه هدف او قضاوت، محکوم کردن یا نصیحت مخاطب نیست.
او تلاش کرده است رفتارهایی را که شاید بسیاری از آنها را به دلیل تکرار شدن، عادی تلقی میکنیم دوباره مقابل چشم مخاطب قرار دهد؛ رفتارهایی که برخی نیازمند اصلاحاند و برخی دیگر میتوانند به عنوان الگوهای مثبت اجتماعی مورد توجه قرار گیرند.
از همین منظر، کتاب تنها مجموعهای از نقدهای اجتماعی نیست و نویسنده در کنار بیان آسیبها، به سراغ رفتارهای مثبت و ارزشهایی همچون مسئولیتپذیری، نوعدوستی و کمک به دیگران نیز رفته است.
فرهنگ؛ هم نقد و هم دیدن خوبیها
به اعتقاد نویسنده، اگر در بررسی وضعیت فرهنگی جامعه تنها بر ضعفها و آسیبها تمرکز کنیم، تصویری ناقص از جامعه ارائه دادهایم. به همین دلیل، در «تلنگرهای فرهنگی» تلاش شده است نمونههایی از رفتارهای مثبت نیز روایت شود؛ رفتارهایی که شاید کمتر دیده و درباره آنها صحبت شده باشد.
یکی از این روایتها با عنوان «پرستار فرهنگ» به زندگی پرستاری میپردازد که در اوقات فراغت خود با خودروی اینترنتی کار میکند و درآمد حاصل از این فعالیت را برای کمک به بیماران نیازمند اختصاص میدهد.
این روایت از نگاه نویسنده نشان میدهد فرهنگ صرفاً در سخنرانی، شعار و توصیه خلاصه نمیشود و گاهی یک رفتار ساده و مسئولانه میتواند تأثیری عمیقتر از دهها سخنرانی داشته باشد.
وقتی رفتار ما با حرفمان یکی نیست
«در اتوبوس برونشهری چه گذشت؟» عنوان یکی دیگر از یادداشتهای کتاب است؛ روایتی واقعی درباره رانندهای که جوانی را به دلیل گذاشتن پا روی میز جلویی مورد سرزنش قرار میدهد، اما مدتی بعد همان رفتار از سوی فرزند خود او تکرار میشود.
این روایت بدون آنکه نویسنده مستقیماً نتیجهگیری کند، مخاطب را با موضوعاتی همچون دوگانگی رفتاری، تربیت اجتماعی و تأثیر رفتار بزرگترها بر نسل بعد مواجه میکند.
بازنگری در مفهوم «کار خیر»
در یادداشت «کار خیر؟!» نیز مفهوم نیکوکاری به چالش کشیده شده است؛ اینکه آیا بخشیدن وسایلی که دیگر برای خودمان کاربرد یا ارزش چندانی ندارند، الزاماً «کار خیر» محسوب میشود یا خیر.
نویسنده در این یادداشت نیز به جای ارائه پاسخ قطعی، تلاش کرده است پرسشی را پیش روی مخاطب قرار دهد تا هر فرد از زاویه خود درباره مفهوم کمک، ایثار و نیکوکاری فکر کند.
در مجموع، «تلنگرهای فرهنگی» را میتوان تلاشی برای دیدن دوباره رفتارهایی دانست که به دلیل تکرار، برایمان عادی شدهاند؛ کتابی که مخاطب را نه در جایگاه متهم و نه در جایگاه قاضی قرار میدهد، بلکه از او میخواهد لحظهای مکث کند، به رفتارهای اطراف خود نگاه کند و شاید پیش از قضاوت دیگران، نگاهی دوباره به رفتارهای خودش داشته باشد.
